Winnaar Gonsalvesprijs 2008: SMS Alert

Het project SMS Alert, dat in tien politieregio’s draait, heeft op vrijdag 15 februari 2008 de tweede Mr. Gonsalvesprijs gewonnen. Het politiekorps Midden- en West-Brabant, dat de methode heeft bedacht, kreeg de prijs in Den Haag overhandigd namens minister Hirsch Ballin van Justitie.

De vertegenwoordigers van Politie Midden- en West-Brabant krijgen de Mr. Gonsalvesprijs uitgereikt. Van links naar rechts: korpschef Heerders, SG Demmink, de bedenker van SMS Alert Koumans en projectleider Otten. (Foto Gerhard van Roon)

SMS-Alert biedt de politie de mogelijkheid om burgers snel te kunnen informeren en zo nodig hun hulp te vragen in uiteenlopende situaties. Inmiddels hebben tien regionale politiekorpsen het alarmeringssysteem ingevoerd en hebben meer dan 160.000 mensen zich hierbij aangesloten. In vrijwel alle regio’s levert dit met enige regelmaat succes op.

Bij de Gonsalvesprijs wordt tweejaarlijks een project of persoon onderscheiden die een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de vernieuwing van de rechtshandhaving. De prijs is genoemd naar mr. R.A. Gonsalves, de in 2002 overleden topman van het Openbaar Ministerie (OM).

‘SMS hulp bij oplossen strafbare feiten’

Mr. A.W.H. Docters van Leeuwen, voorzitter van de jury van de Mr. Gonsalvesprijs stak in het juryrapport de loftrompet over SMS Alert. “Naast de informerende en alarmerende functie biedt SMS-Alert burgers de mogelijkheid  politie en justitie te helpen bij het oplossen van strafbare feiten, zonder dat zij het recht in eigen hand nemen.”

“Op een betrekkelijk simpele, maar geheel nieuwe wijze worden burgers, met gebruikmaking van de mobiele telefonie betrokken bij het opsporingswerk. Niet alleen wordt hierdoor de opsporingscapaciteit van de politie aanzienlijk vergroot, het geeft de deelnemende burgers óók het gevoel dat zij een actieve bijdrage kunnen leveren aan de rechtshandhaving en daarmee aan een veiliger leefomgeving.”

‘Mobieltje, niet recht in eigen hand’

Secretaris-generaal Mr. J. Demmink van het ministerie van Justitie was namens de minister verguld met de prijswinnaar: “Sms Alert is wat mij betreft een ideale manier om burgers te betrekken bij het vergroten van de veiligheid. Niet door het recht in eigen hand te nemen, maar hun mobieltje. Dat geeft de politie extra oren en ogen en kan leiden tot een snelle aanhouding van delinquenten. Kortom: niet het recht in eigen hand nemen, maar het recht een handje helpen.”

Cabrio en 3D PD Imaging

Ook de twee andere genomineerde projecten, het Cabrio-project van Amsterdam-Amstelland en 3-dimensionale PD Imaging van Rotterdam-Rijnmond, leveren in de ogen van de jury een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van de rechtshandhaving in ons land.

Docters van Leeuwen: “De Cabrio-methode heeft zich in korte tijd bewezen als een succesvolle manier tot het afnemen van crimineel vermogen. Tot dan toe was het afnemen van crimineel vermogen vaak een moeizaam proces. De Cabrio-methode heeft dat een stuk makkelijker gemaakt.”

In de ogen van de jury is 3D Plaats Delict Imaging een goed voorbeeld van innovatie op het terrein van de forensische opsporing, waarbij gebruikt wordt gemaakt van alle middelen die huidige techniek biedt. Bij 3D Plaats Delict Imaging wordt door middel van een driedimensionale laserscan en een panoramascan een plaats delict op exacte wijze virtueel gereconstrueerd. Het systeem draait sinds 1 januari 2006 als proefproject in elf politieregio’s. In die periode is het bij 100 zaken ingezet. Daarnaast is het systeem door het projectteam ook ingezet in regio’s die niet deelnemen aan de proef.

Curatorium Gonsalvesprijs

De Mr. Gonsalvesprijs is een initiatief van het curatorium dat staat onder voorzitterschap van drs. W.J. Deetman, lid van de Raad van State en tot 1 januari burgemeester van Den Haag. In het curatorium hebben topmensen uit het maatschappelijk leven en de rechtshandhaving zitting.

De Mr. Gonsalvesprijs wordt gesponsord door uitgeverij Kluwer, de Rabobank Groep en het ministerie van Justitie.

Eerste Gonsalveslezing

Eerste Gonsalveslezing door mr. H.N. Brouwer, voorzitter van het College van procureurs-generaal, gehouden op 15 februari ter gelegenheid van de uitreiking van de tweede Mr. Gonsalvesprijs.

Gonsalveslezing 2008: OM-topman waarschuwt voor ‘amateurpolitiestaat’

Burgers en journalisten moeten ervoor waken niet te ver door te schieten in het eigenhandig rechercheren naar strafbare feiten en het publiekelijk aan de schandpaal nagelen van verdachten.

Dat heeft mr. H.N. Brouwer, de voorzitter van het College van procureurs-generaal, de landelijke leiding van het Openbaar Ministerie (OM), vrijdag 15 februari gezegd in de eerste Gonsalveslezing. Deze lezing wordt gehouden ter gelegenheid van de uitreiking van de Mr. Gonsalvesprijs, de innovatieprijs voor de rechtshandhaving. Het wetenschappelijk bureau van het OM gaat onderzoeken of er een wettelijke regeling op dit punt moet komen.

De winnaar van de tweede Mr. Gonsalvesprijs is het project SMS Alert waarbij burgers sms-jes krijgen van de politie waarin ze wordt gevraagd mee te kijken naar bijvoorbeeld gestolen voertuigen of vermiste mensen. Een prima project, aldus Brouwer, maar er zijn ook voorbeelden dat burgers en journalisten te ver dreigen te gaan. “Zoals gezegd, ik ben een groot voorstander van meer burgerparticipatie. Op dat gebied hebben we nog niet het volledige potentieel aan meekijkers en meedenkers benut. Maar waar ik een beetje bang voor ben, is dat er tegelijk ook een cultuur van burgeropsporing ontstaat. Een cultuur waarin allerlei lieden zichzelf tot hulpsheriff uitroepen en onder het mom van de strijd tegen de misdaad dingen gaan doen die niet mogen. We willen niet in een politiestaat leven, maar al helemaal niet in een amateurpolitiestaat.”

‘Privacy zwakkere partij’

De OM-topman doelde bijvoorbeeld op het stelselmatig observeren door journalisten van iemand die zij verdenken van een strafbaar feit. “Bij deze journalistieke variant op de burgeropsporing is al snel sprake van een conflict tussen twee fundamentele mensenrechten. Aan de ene kant de vrijheid van meningsuiting, met, zoals allerwegen erkend wordt, als logisch complement de journalistieke vrijheid van nieuwsgaring. Aan de andere kant staat het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer van de door de journalist onderzochte personen. Dat kan een harde botsing opleveren, waarbij het gevaar reëel is dat de privacy de zwakkere partij is”, aldus mr. Brouwer.

Volgens Brouwer moet de journalistiek ‘een stevig debat’ voeren over deze ontwikkeling. “Jammer genoeg, merk ik nog weinig van een dergelijk debat binnen de journalistiek. Is dit bijvoorbeeld niet iets voor de Nederlandse Vereniging van Journalisten? Men doet volop mee met de medialisering van het strafrecht, en maakt hoogstens af en toe pas op de plaats door in een hoofdartikel of opiniestuk heel flink vast te stellen dat het allemaal wel een beetje griezelig is. Zo kan de rare situatie ontstaan dat door de schroom van de beroepsgroep om voor zichzelf de grenzen af te bakenen, die grenzen toch weer ingevuld moeten worden door de overheid, te weten de burgerlijk rechter of  de strafrechter wanneer een journalist in een concreet geval over de schreef lijkt te zijn gegaan.”

‘Youtubisering’

Ook burgers zoeken de grenzen op. Brouwer: “Moderner is wat ik de ‘Youtubisering’ zou willen noemen. Burgers onderzoeken andere burgers en zetten hun bevindingen klakkeloos op het internet. Bijvoorbeeld filmpjes van hoe de buurman zwart aan het klussen zou zijn of weblogs van hobbyclubs over waarom toch niet de voor het feit veroordeelde  X, maar Y de werkelijke dader is. Feitelijk gaat het niet alleen meer om burgeropsporing, maar meteen ook om burgervervolging.”

Onderzoek naar beperkingen

Brouwer kondigde in de Gonsalveslezing aan dat het wetenschappelijk bureau van het OM dit jaar onderzoek zal doen naar de vraag of het OM zichzelf beperkingen moet opleggen bij het gebruik als bewijs van de vruchten van dubieuze burgeropsporing. De uitkomsten van dat onderzoek kunnen leiden tot nieuw OM-beleid in de vorm van een aanwijzing.

De tweede onderzoeksvraag voor het wetenschappelijk bureau is: maken burgers en bedrijven nu gebruik van specifieke onderzoeksmogelijkheden die zo ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer, dat er wettelijke verboden zouden moeten komen, in aanvulling hetgeen thans reeds in het Wetboek van Strafrecht verboden is.

Enquête 2008: Burger wil helpen bij aanpak overlast en misdaad

Een toenemend aantal burgers wil meehelpen bij het aanpakken van overlast en criminaliteit. De overheid moet hier beter dan tot nu toe op inspelen.

Dat blijkt uit een steekproef die door bureau Trendbox is uitgevoerd in opdracht van het curatorium van de Mr. Gonsalvesprijs. Dit is de nationale innovatieprijs voor de rechtshandhaving die op 15 februari van dit jaar voor de tweede keer door de staatssecretaris van Justitie wordt uitgereikt aan een persoon of organisatie die van uitnemende betekenis is voor de vernieuwing van de rechtshandhaving.

Dit keer staan de deelname van burgers aan opsporing en de kwaliteit van de opsporing en vervolging centraal bij de toekenning van de prijs.

De nationale innovatieprijs is vernoemd naar mr. R.A. (Rolph) Gonsalves, de in 2002 overleden topman van het Openbaar Ministerie die belangrijke impulsen heeft gegeven aan de bestrijding van de (georganiseerde) criminaliteit. Het project multi-etnisch politiewerk van Politie Haaglanden was in 2005 de eerste winnaar van de innovatieprijs.

Burger minder tevreden

Uit het onderzoek blijkt dat slechts tien procent van de Nederlandse bevolking vindt dat de overheid burgers voldoende in staat stelt mee te helpen bij de aanpak van overlast en criminaliteit. 41 procent meent dat de overheid dit ‘enigszins’ doet. De steekproef werd voor de tweede keer uitgevoerd. In 2005 toonde de Nederlandse burger zich opmerkelijk genoeg iets meer tevreden over de pogingen van de overheid om de burger te betrekken bij het aanpakken van overlast en misdaad. Mogelijk hebben de vele initiatieven die politie en gemeenten tussen 2005 en 2008 hebben genomen de behoefte van burgers versterkt om bij te dragen aan de veiligheid en leefbaarheid in hun eigen wijk.

Bijna negen op de tien Nederlanders (86 procent) zijn van mening dat burgers een verantwoordelijkheid hebben bij het aanpakken van overlast en crimineel gedrag. Van de mannen vindt 87 procent dat er een dergelijke burgerplicht is, onder de vrouwen is dat 84 procent. In 2005 was dat bij iets hoger, namelijk 91 procent, bij vrouwen iets lager (82%).

Verdachte zaken melden

De meeste bereidheid is er om verdachte zaken te melden aan de politie: 91 procent van de ondervraagden geeft aan op deze manier te kunnen bijdragen aan de strijd tegen overlast en crimineel gedrag. Het aanspreken van iemand die overlast veroorzaakt of ongewenst gedrag vertoont is voor 72 procent een optie. Bijna de helft (49%) geeft aan te willen participeren in een vorm van burgerpreventie, zoals bijvoorbeeld buurtwacht. Elf procent zegt het recht in eigen hand te willen nemen. Mannen (13%) scoren hierbij hoger dan vrouwen (8%).

Drie projecten politie genomineerd (2008)

Drie innovatieve projecten van even zovele politiekorpsen zijn genomineerd voor de Mr. Gonsalvesprijs 2008, de innovatieprijs voor de rechtshandhaving die op vrijdag 15 februari in Den Haag wordt uitgereikt. De genomineerde projecten zijn SMS Alert van de Politie Midden- en Westbrabant, het Cabrio-project van politie Amsterdam-Amstelland en 3D Plaats Delict Imaging, een project waaraan elf politiekorpsen deelnemen.

De Mr. Gonsalvesprijs voor de tweede keer uitgereikt namens de minister van Justitie. Dit gebeurt in de Balzaal van Paleis Kneuterdijk in Den Haag. De prijs wordt toegekend aan een persoon of organisatie die van grote betekenis is voor de vernieuwing binnen de rechtshandhaving. Voor de tweede Mr. Gonsalvesprijs is gekozen voor drie thema’s: de samenwerking tussen publiek, politie en Justitie (zogeheten burgerparticipatie) bij de opsporing van strafbare feiten, forensische opsporing en de kwaliteit van de opsporing. Dit zijn ook de komende jaren belangrijke thema’s voor alle partners in de zogeheten strafrechtelijke keten.

Cabrio-project

Het Cabrio-project is een door Politie Amsterdam-Amstelland ontwikkelde methode om crimineel vermogen te ontnemen. Dit gebeurt met behulp van het witwasartikel. Bij deze methode richten de opsporingsinspanningen zich niet op het bewijzen van het misdrijf waarmee crimineel vermogen is verkregen, maar wordt de crimineel aangepakt voor het witwassen van zijn onverklaarbaar vermogen. De methode heeft zich reeds bewezen.

SMS Alert

Ook het tweede genomineerde project, SMS Alert, heeft zich in de praktijk reeds succesvol getoond. Bij SMS Alert, ontwikkeld door Politie Midden- en Westbrabant, wordt burgers gevraagd de oren en ogen van de politie in hun eigen wijk te zijn. Zij kunnen zich abonneren op SMS-boodschappen waarin aandacht wordt gevraagd voor bij voorbeeld een gestolen voertuig, een inbraak of overal of een vermist persoon. SMS Alert draait inmiddels in meer dan tien politieregio’s.

3D PD Imaging

De derde genomineerde is een technisch hoogstandje, namelijk het project 3D PD Imaging. Hierbij wordt een driedimensionale laserscan van een plaats delict gemaakt. Het gaat daarbij om de pd’s van ernstige misdrijven. Op deze manier krijgt het onderzoeksteam een nauwkeurig meetbaar overzicht van een plaats delict. Dit biedt mogelijkheden zoals het testen van scenario’s en schotbaanreconstructies.

De drie projecten zijn genomineerd door een jury onder leiding van mr. (Arthur) A.W.H. Docters van Leeuwen. Het Curatorium van de Mr. Gonsalvesprijs staat onder leiding van drs. (Wim) W.J. Deetman, oud-burgemeester van Den Haag en thans lid van de Raad van State.

Eerste uitgave

De eerste Mr. Gonsalvesprijs werd in december 2005 uitgereikt aan de Unit Multi-etnisch Politiewerk van Politie Haaglanden. Toenmalig korpschef mr. G.L. (Gerard) Bouman en coördinator W. (Willem) Timmer namen de prijs in ontvangst uit handen van toenmalig minister mr. J.P.H. (Piet Hein) Donner van Justitie.

De nationale innovatieprijs voor de rechtshandhaving is vernoemd naar mr. R.A. (Rolph) Gonsalves, de in 2002 overleden topman van het Openbaar Ministerie die belangrijke impulsen heeft gegeven aan de bestrijding van de (georganiseerde) criminaliteit.