Interview met curatoriumleden Gonsalvesprijs (2005)

‘Weg met de angst voor nieuwe opsporingstechniek’

Door Remko Tanis AMSTERDAM (GPD) – “Waarom maken we auto’s die harder dan 120 kunnen, als we vinden dat je helemaal niet harder mag rijden dan 120?” Bernard Welten kijkt volstrekt serieus bij het stellen van de vraag. Hij meent het ook. Wie bedenkt hoe je kunt voorkomen dat mensen niet harder ijden dan 120 kilometer per uur, kan rekenen op zijn sympathie. Wellicht zelfs op de Gonsalvesprijs, een aanmoedigingsprijs die eind dit jaar voor het eerst wordt uitgereikt voor het beste nieuwe idee om het recht te handhaven.

Arthur Docters van Leeuwen, nu voorzitter van de financiële toezichthouder AFM, en Welten zijn verontwaardigd. “Overal verwachten mensen dat de overheid vernieuwt, zoals bij de belastingdienst of de jeugdzorg”, zegt Docters van Leeuwen. “Maar zodra iemand voorstelt een nieuw middel te gebruiken in de rechtshandhaving, reageert de massa altijd met: ‘Dat mag niet!’ of ‘Kan dat wel?’ Daardoor heeft het bijvoorbeeld jaren geduurd voordat de politie met pepperspray mocht lopen.”

De knop moet om, vinden beiden. Nieuwe ideeën, nieuwe technieken die bijdragen aan meer veiligheid en minder criminaliteit moeten niet eerst afkeurend worden benaderd. Zoals Weltens idee om rond grote steden een ‘digitale slotgracht’ aan te leggen: camera’s op alle toegangswegen, die registreren wie de stad binnenkomt. Zodra een verdacht kenteken of persoon wordt herkend, gaan er bellen af. Het idee is direct kritisch benaderd. ‘Je reinste totalitair staatstoezicht’, ‘de staat wil burgers compleet gaan controleren’, roepen tegenstanders, die bang zijn voor bedreiging van de privacy en grondrechten.

“Grondrechten? Grondrechten worden ondeskundig en dus vaak veel te ruim uitgelegd en bovendien niet in de context van nu geplaatst”, vindt Docters van Leeuwen. “Als iemand nu een idee heeft, krijgt hij direct tegenwerking. Maar als er eindelijk iets mag, vragen diezelfde mensen luidkeels waarom de techniek niet veel eerder werd gebruikt en hoor je van hen als eerste dat het een schande is als er een fout wordt gemaakt, bijvoorbeeld in DNA-onderzoek.”

Welten: “Bij iedereen die nu een gevangenisstraf van vier jaar of langer krijgt, wordt DNA afgenomen. Het heeft zo lang geduurd voordat dat mocht. Nu is het er eindelijk en dan krijgen wij weer het verwijt waarom we niet meer zaken oplossen. ‘Jullie hebben nu toch DNA?’ hoor je dan.”

Docters van Leeuwen: “De enige manier waarop rechtshandhaving mag vernieuwen, is efficiënter, lees: goedkoper, werken. Laten we nu toch eens de nadruk leggen op het gebruik van nieuwe technieken. Het gaat niet om het verruimen van de bevoegdheden van politie en justitie, maar om het inzetten van de techniek van deze tijd. De politie mocht al kijken. Wat maakt het dan uit of een agent dat op straat doet of via een camera? De tegenpartij gebruikt de nieuwste technieken allang, hoor.”

Welten: “We vinden het nu heel normaal om, voor je gaat vliegen, je schoenen uit te doen bij de beveiliging. Je weet dat iedereen dat moet doen en dat het nodig is om veilig te kunnen vliegen. Waarom zouden we dan geen nieuwe technieken gebruiken die er voor zorgen dat je een stad niet inkomt als daar een reden voor is. Daarmee maak je de stad toch veiliger?”

Door om het jaar de Gonsalvesprijs toe te kennen aan iemand die met een nieuw idee komt op het gebied van rechtshandhaving, hopen beide juryleden dat de ideeën worden overgenomen. En dat iedereen gaat nadenken over wat hij of zij zélf kan doen om criminaliteit tegen te werken en het oplossen en bestraffen van misdaden te verbeteren.

“Fabrikanten moeten zich realiseren dat alles wat ze op de markt brengen roofgoed is,” vindt Welten. ,,Er zitten honderden chips in een computer. Waarom dan niet ééntje erbij, waardoor zo’n ding te lokaliseren is als die is gestolen? Waarom geen tags in bromfietsen om dezelfde reden? Zorg dat criminelen niet de mogelijkheid krijgen.”

Er zijn volgens Docters van Leeuwen legio mogelijkheden om rechtshandhaving te verbeteren. “Het is nu nog steeds teveel dweilen met de kraan open.”

Dit interview met de curatoriumleden Docters van Leeuwen en Welten is zaterdag 17 september 2005 gepubliceerd in de regionale kranten die zijn aangesloten bij de GPD | 161406 sep 05 (c) GPD 2005