Juryrapport 2009 

De jury voor de Mr. Gonsalvesprijs nationale innovatieprijs voor de rechtshandhaving 2009 telt vijf leden:

  • Mr A.W.H. Docters van Leeuwen (voorzitter)
  • Mr F.W.H. van den Emster
  • Mr S. Harchaoui
  • De heer J. Schinkelshoek
  • Drs B.J.A.M. Welten

Thema’s

De Mr. Gonsalvesprijs staat dit jaar in het teken van de aanpak van geweld tegen gezagsdragers en van de zogenoemde ‘korte lontjescriminaliteit’.

Criteria

De jury heeft de inzendingen beoordeeld op het geheel van achterliggende idee, doelstelling, uitwerking en resultaat.

De jury heeft bij de beoordeling in het bijzonder rekening gehouden met:

  • de mate waarin de voorgedragen kandidaat of het voorgedragen project een bijdrage levert aan de verbetering van de kwaliteit en effectiviteit van de rechtshandhaving;
  • de mate waarin deze verbetering mogelijk meetbaar is;-de maatschappelijke relevantie van het voorgedragen project, dan wel van de verdiensten van de voorgedragen persoon.

Nominaties

De volgende drie inzendingen zijn door de jury genomineerd:

  • ProKid van het politiekorps Gelderland-Midden;
  • Commissaris Leen Schaap van politiekorps Amsterdam-Amstelland;
  • Prof. dr. Jan Naeyé, hoogleraar strafrechtwetenschappen aan de Vrije Universiteit.

1.       ProKid van het politiekorps Gelderland-Midden

Van de kinderen tot en met twaalf jaar die aanraking komen met de politie belandt een kleine groep later op het criminele pad. Die kleine groep is echter wel verantwoordelijk voor meer dan zestig procent van de jeugdcriminaliteit. Het project ProKid, ontwikkeld door het politiekorps Gelderland-Midden, in samenwerking met de Radboud Universiteit Nijmegen, is bedoeld om deze kinderen onder de twaalf vroeg op het spoor te komen en tijdig te helpen. Bij ProKid wordt het risico op een criminele carrière vastgesteld op basis van een indeling in vier risicocategorieën. De gegevens van twaalfminners die bekend zijn bij de politie worden gekoppeld aan hun huisadres. Dankzij de nauwe samenwerking van ondermeer politie, jeugdzorg en diverse hulpverleningsinstanties kan zo een goed beeld worden verkregen van de thuissituatie van de kinderen, die uiteraard van grote invloed kan zijn op hun verdere ontwikkeling.

ProKid is in 2006 geïntroduceerd in drie Gelderse politiekorpsen. Inmiddels draait het project nu ook proef in de politieregio’s Hollands-Midden, Brabant Zuid-Oost, Gelderland-Midden en Amsterdam-Amstelland,  vooral om na te gaan of de invoering extra capaciteit vereist bij politie, jeugdzorg en andere hulpverleningsinstanties.

Oordeel van de jury:

In de ogen van de jury is ProKid een goed voorbeeld van innovatie op het gebied van de rechtshandhaving, waarbij vroegtijdig ingrijpen wordt gecombineerd met een persoonsgebonden  en tegelijkertijd integrale aanpak. De methode is helder en gaat uit van feitelijke bevindingen. Deviant gedrag van jonge kinderen, dat niet zelden neigt naar korte lontjescriminaliteit of daar in ieder geval de eerste tekenen van vertoont, wordt op wetenschappelijke wijze in kaart gebracht, zodat vroegtijdig afglijden in de criminaliteit kan worden voorkomen. ProKid heeft zich op succesvolle wijze in Gelderland bewezen en zal, na de proeven in de andere regio’s, landelijk worden ingevoerd.

2.       Commissaris Leen Schaap van politiekorps Amsterdam-Amstelland

Commissaris Leen Schaap werkt sinds 1985 bij het Amsterdamse politiekorps en maakt sinds 1987 deel uit van de Mobiele Eenheid. Als sectie-, pelotons- en operationeel commandant is commissaris Schaap betrokken geweest bij vele grootschalige optredens, zoals voetbalwedstrijden, ontruimingen en grote demonstraties. Als commandant van de Brand- en Traangaseenheden heeft hij door het gehele land meer dan honderd kraakpanden ontruimd. Daarnaast is ook hij geconfronteerd met de grote variëteit aan actievoeren die het actiewezen kenmerkt.

Nederland kent geen gespecialiseerde oproerpolitie. ME-ers zijn politiemensen die normaal functioneren als surveillant, buurtregisseur of rechercheur. Het overgrote deel van de bevolking weet niet hoe het is om ‘op linie’ te moeten staan, te lopen of charges uit te voeren terwijl men bekogeld wordt met keien, verf of scherpe puntige voorwerpen en daarbij steeds het hoofd koel moet houden. Zonder de inzet van de Mobiele Eenheid loopt menig voetbalwedstrijd of demonstratie uit op grootschalige rellen, met alle mogelijke schade van dien. In feite is het merendeel van alle grote evenementen in Nederland onmogelijk zonder de beschikbaarheid en inzet van de Mobiele Eenheid.

Oordeel van de jury:

Als er één groep is die, op gezette tijden, in de uiterste frontlinie van de rechthandhaving staat, dan zijn het wel de leden van de Mobiele Eenheid. De nominatie van commissaris Schaap is tegelijkertijd een eerbetoon aan alle politiemensen die deel hebben uitgemaakt of deel uitmaken van de Mobiele Eenheid en die als representanten een herkenbaar doelwit vormen voor relschoppers en actievoerders die voor een deel naar steeds grover geweld neigen. Het actiewezen is vindingrijk en vernieuwt zich onophoudelijk. Het zoeken naar nieuwe tactieken is daarom voor de Mobiele Eenheid aan de orde van de dag.

3.       Prof. dr. Jan Naeyé

Prof. dr Jan Naeyé, hoogleraar aan de strafrechtwetenschappen aan de Vrije Universiteit en ooit zelf als inspecteur werkzaam bij de toenmalige gemeentepolitie Amsterdam, is genomineerd vanwege zijn richtinggevende publicaties over onder meer geweld tegen politiemensen. Naar aanleiding van het recente verschijnen van zijn studie ‘Belediging en bedreiging van politiemensen’ gaf de minister van Binnenlandse Zaken te kennen de agressie tegen agenten hard te zullen aanpakken.

Onder leiding van Prof. Naeyé is in de afgelopen jaren uitgebreid onderzoek gedaan naar de geweldsuitingen, bedreigingen en beledigingen waarmee politiemensen bij de uitoefening van hun werk worden geconfronteerd. Uit die studies kwam onder meer naar voren hoe gevaarlijk, bizar en onvoorspelbaar politiewerk op straat kan zijn en hoeveel moed en professionele vaardigheden er vaak nodig zijn om het politieoptreden tot een goed einde te brengen met zo min mogelijk geweldgebruik.

Oordeel van de jury:

Politiemensen krijgen meer klappen te verduren dan tot nu toe werd aangenomen terwijl onderzoek heeft uitgewezen dat bij geweldgebruik door de politie het dienstwapen vrijwel niet wordt gehanteerd. Zorgelijk is verder dat het vooral de jonge generatie is die minder respect heeft voor de hoeders van het gezag van onze rechtstaat, zoals afgelopen zomer in Hoek van Holland duidelijk werd.

De jury hecht grote waarde aan het onderzoek dat prof. Naeyé heeft verricht naar agressie tegen politiemensen. Zij wil hem daar bij zijn nominatie nadrukkelijk een eervolle vermelding voor verlenen en tevens vragen de volgende Gonsalveslezing te verzorgen. Het wetenschappelijk werk van prof. Naeyé toont nauwgezet, gedifferentieerd en zonder vooringenomenheid de ernst van de problematiek aan en draagt daarmee meer bij tot een oplossing dan welke verontwaardigde krantenkop dan ook. Al constateert de jury ook dat Naeyé’s pleidooi voor strafverzwaring vooralsnog geen gehoor heeft gevonden.

Winnaar

De drie genomineerden zijn, hoe verschillend ook, stuk voor stuk goede voorbeelden van een vernieuwende en doortastende aanpak van, dan wel onderzoek naar crimineel en gewelddadig gedrag. Alle drie dragen zij, op verschillende wijze, in hoge mate bij tot een meer effectieve rechtshandhaving in ons land.

Eén van de genomineerden steekt er volgens de jury bovenuit: Commissaris Leen Schaap, die als commandant symbool staat voor alle politiemensen die als lid van de Mobiele Eenheid het vaakst in de vuurlinie moeten staan en daarbij geconfronteerd worden met veelal de meest extreme vormen van geweld die tegen politiemensen worden gebruikt.

Toelichting van de jury:

De jury is zich er terdege van bewust hoe zwaar het in zulke situaties is om het hoofd koel te houden, hoeveel training daar ook aan voorafgegaan is.

De afgewogen inzet en het intelligente opereren van de Mobiele Eenheid, waaraan commissaris Schaap als commandant in belangrijke mate heeft bijdragen, verklaart waarom zich betrekkelijk weinig ongelukken voordoen bij de inzet van de ME. En dat is gezien de frequentie van die inzetten opmerkelijk.  De leden van de ME knappen voor ons het zware werk op. Weliswaar geheel vrijwillig, maar omgekeerd oogsten zij daarvoor in de ogen van de jury niet altijd de waardering die hen toekomt.

Met genoegen maakt de jury bekend dat commissaris Leen Schaap winnaar is van de mr. Gonsalvesprijs 2009.

______________________________________________________________

Toelichting op de sculptuur van Hannah van Munster

Tot slot nog dit: helaas kan de kunstenares, Hannah van Munster, die het beeld heeft gemaakt vandaag niet aanwezig om haar werk toe te lichten. Ik doe dat daarom, heel kort:

De kunstenares heeft gezocht naar een manier om de door het curatorium aangereikte begrippen Vergelding, Geloofwaardigheid (van het systeem), Rechtshandhaving, Bescherming, Samenleving, Vertrouwen en Innovatie te verbeelden. De figuratieve beeldhouwer heeft daarvoor een concrete situatie nodig om zijn figuren te plaatsen. Figuren die zoveel mogelijk zouden uitdrukken van de begrippen die waren geformuleerd.

Hannah van Munster die figuren geplaatst in een kunstmatig, symbolisch  landschap.

Metafoor voor het leven en het recht

Als metafoor voor het leven en het recht heeft zij gekozen voor de OPERA,  als een kunstvorm die het leven weerspiegelt en het publiek een spiegel voorhoudt.

Met name in de opera is er (door het volgen van de oerdriften) sprake van grensoverschrijdend gedrag (door de schurk), er is onschuld die beschermd moet worden, er is beschaamd vertrouwen dat vergolden moet worden en er is een held. Belangrijk is het koor. Het koor vertegenwoordigt de mensen van het dorp, de samenleving.

Als u het beeld bekijkt dan ziet u een mooi operalandschap, dus schuin oplopend (voor het publiek), dat doet denken aan een rotslandschap bestaande uit platen die over elkaar heen schuiven, trapsgewijs. Eén grote plaat moest gevaarlijk overhangen, met daarop geplaatst het koor, als één blok, als een anonieme massa. In het midden staat de held, de solist. Hij zingt in de richting van het koor. Hij heeft ze kennelijk iets te melden. Of is het één ME-er, tegenover een meute actievoerders?

Op het vlak, tussen de ‘held’ en het ‘dorp’ is een tekst gedrukt die door het curatorium naar voren is gebracht.  Die luidt: HET RECHT IS GEEN RUSTIG BEZIT.

De winnaar die het beeld mee naar huis of kantoor mag nemen, heeft ook de zorg voor de verdere voltooiing ervan. De held, de solist moet gaan glimmen. U mag, of beter, moet, de held over de rug wrijven. En ook al zijn de tijden van het geloof in de macht van beelden allang voorbij: als u eens bij de pakken neerzit, mocht de geestdrift of het doorzettingsvermogen eens wat verslappen, wordt u  niet begrepen of de omstandigheden zitten tegen of de overheid ligt dwars, vergeet dan niet over de rug van de held te wrijven. De kans is groot dat de geest van de Mr. Gonsalvesprijs weer over u vaardig zal worden.